Αφιερώματα

Γνωριμία με Μεγάλους Φωτογράφους – Sebastião Salgado

Αφιερώματα σε Μεγάλους Φωτογράφους.

ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ.

Sebastião Salgado

«Για μένα, η τέχνη έχει μια ευρεία έννοια – οτιδήποτε μπορεί να είναι τέχνη». 

Κείμενο: Κούνιο Σόλων

Επιμέλεια: Kounio Photography Store

Αρχίζοντας το αφιέρωμά μας  στο μεγάλο Βραζιλιάνο φωτογράφο Sebastião Salgado, παραθέτουμε την παραπάνω φράση του, ακριβώς γιατί ενδεχομένως εκφράζει συνοπτικά τη δική του θέση  σε μία μεγάλη συζήτηση και προβληματισμό γύρω από τη φωτογραφική τεχνική του και τη δυναμική των φωτογραφιών του, τα συναισθήματα που γεννιούνται όταν τις βλέπει κάποιος και την αποτελεσματικότητά τους για αυτούς που του ανέθεσαν το εκάστοτε “project”.

Είναι αναμφισβήτητο ότι οι εικόνες του σε μαγνητίζουν με το που τις βλέπεις! Η δυναμική τους είναι τόσο διαπεραστική που σε πολλές από αυτές νοιώθεις μία «γροθιά στο στομάχι». Ορισμένες φωτογραφίες του είναι σαν να σου μιλάνε, μεταφέρουν τον πόνο και τη δυστυχία μέσα από ένα εξαιρετικό σκηνικό. Όταν έλθει η ώρα της δεύτερης κριτικής ματιάς στο έργο, που αρχικά σε συγκλόνισε, αναρωτιέσαι τι σου θυμίζει αυτή η αύρα που εκπέμπεται, σε τι παραπέμπει… Μήπως λίγο από Hollywood? Αυτήν την ατμόσφαιρα που πετυχαίνει μία μαεστρική σκηνοθεσία πλαισιωμένη από ταλαντούχους σκηνογράφους και έναν καταπληκτικό διευθυντή φωτογραφίας;

Είναι τελικά σκηνοθετημένες ορισμένες από τις εικόνες του Sebastião Salgado; Είναι το κάδρο στημένο για να περάσει το μήνυμα για το οποίο έλαβε εντολή; Και είναι τελικά μεμπτό αυτό; Ακόμα και αυτοί που κρίνουν το έργο του δεν μπορούν να αποφύγουν κατά την κριτική των εικόνων του χαρακτηρισμούς όπως «αριστοτεχνικής απόδοσης» ή «εξέχουσας λήψης». Και αυτό μας λέει πολλά… Διότι δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο Salgado δηλώνει και  είναι φωτογράφος του κοινωνικού ντοκιμαντέρ και φωτο-δημοσιογράφος. Τις περισσότερες φορές λειτούργησε ως ένας «μισθοφόρος» ή «ακτιβιστής», καθώς ταξίδευε και φωτογράφιζε αμοιβόμενος ή μη από διεθνείς ανθρωπιστικές οργανώσεις για ένα συγκεκριμένο ανθρωπιστικό σκοπό.

Τι θέση είχε και έχει η φωτοδημοσιογραφία μεταξύ των διαφόρων φωτογραφικών τάσεων; Κυριαρχεί η πληροφορία ή η δημιουργία; Ή μήπως βρίσκεται κάπου ανάμεσα, δηλαδή η πληροφορία έχει πρωταρχική σημασία αλλά συγχρόνως ο φωτογράφος  καταφέρνει να αναδείξει το δεύτερο πλάνο ως κυρίαρχο στοιχείο δημιουργώντας «διήγηση μέσα από ποίηση»; Ακόμα και αν απαντηθούν αυτά τα ερωτήματα κατά την επιμέρους κρίση κάθε φωτο-δημοσιογράφου  και ξεχωρίσουν αυτοί που γεφυρώνουν τις δύο τάσεις από αυτούς που χρησιμοποιούν το μέσο για να υπερτονίσουν το σκοπό, υποβαθμίζεται άραγε η καλλιτεχνική αξία του έργου των τελευταίων;

Είναι γεγονός ότι ο Salgado ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Η αμεσότητα του αποτελέσματος, χρησιμοποιώντας μοτίβα που ενισχύουν τη «φρίκη», που «τρομοκρατούν» ή «σοκάρουν» αποτελούν σκοπό και όχι τυχαία εξέλιξη. Αυτά τα έργα του (π.χ. οι συλλογές Workers και Migrations), που περιγράφουν τη δυστυχία του ανθρώπου και τη στέρηση, συνήθως δεν κρύβουν κάποιο κρυφό νόημα το οποίο καλείται ο θεατής να «ανακαλύψει». Αυτό που θέλει να πει ο φωτογράφος το αποδίδει άμεσα. Είναι όμως κατακριτέο, αν χρειασθεί, να σκηνοθετεί το κάδρο του με σκοπό να αυξήσει τη δύναμη των εικόνων του; Αποτελεί αυτό λόγο υποτίμησης του ως σημαντικού φωτογράφου;

Τελικά οι φωτογραφίες του, «στημένες» ή όχι είναι συγκλονιστικές! Και αυτό ενισχύεται βλέποντας και την υπόλοιπη δουλειά του, αυτή που δεν είχε ανάγκη φορμαρίσματος, όπου η διαφορετική γωνία λήψης, ο φωτισμός, το καδράρισμα, η λεπτομέρεια προσθέτουν ποιητική χροιά, όπως για παράδειγμα στο έργο του «Genesis». Δυναμικές και εξαιρετικές εικόνες που αποτυπώνουν το παρθένο που ακόμα υπάρχει στον πλανήτη μας, την ίδια τη φύση.  Έντονα προβληματισμένος ο ίδιος από τη διαρκή υποβάθμιση της ζωής μας και του πλανήτη μας, θέλησε να δώσει μέσα από τις φωτογραφίες του ένα κίνητρο, για να φέρει την ελπίδα, δείχνοντας  τις εικόνες από την παρθένα πλευρά του πλανήτη ώστε να δούμε την αθωότητα που υπάρχει εκεί, έξω από το ψεύτικο υλιστικό αυτοκαταστρεφόμενο κόσμο που έχουμε κτίσει.

Γενναιόδωρη η φωτογραφική του προσφορά στην ανθρωπότητα μέσα από συνεργασίες με τη UNICEF, το Γραφείο του Ύπατου Αρμοστή των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες (UNHCR), τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), τους  Γιατρούς Χωρίς Σύνορα και τη Διεθνή Αμνηστία. Επίσης με τη σύζυγό του, Lélia Wanick Salgado, συμμετέχει σε κινήματα και υποστηρίζει το ειδικό έργο που έχει εκπονήσει και εκτελεί η Βραζιλία για την αναδάσωση και την αναζωογόνηση της κοινότητας  της Minas Gerais.

Και όμως ο Sebastião Salgado, που γεννήθηκε το 1944 στο Aimores της Βραζιλιάνικης περιοχής Minas Gerais, δεν είχε καμία σχέση με τη φωτογραφία ως την αυγή της τρίτης δεκαετίας της ζωής του! Νεαρός, ζούσε στο Παρίσι με την αρχιτέκτονα σύζυγο του, η οποία και αγόρασε μία φωτογραφική μηχανή για τη δουλειά της. Ο Salgado κοίταξε μέσα από το φακό  και η φωτογραφία εισέβαλε στη ζωή του! Πτυχιούχος Οικονομολόγος του Πανεπιστημίου του Sao Paulo, σε μία αποστολή της Παγκόσμιας Τράπεζας στην Αφρική και επηρεασμένος από τις εικόνες στέρησης που αντίκρισε  άρχισε να την αποτυπώνει μέσα από το φακό του. Λίγο αργότερα εγκαταλείπει την καριέρα του ως οικονομολόγος και από το 1973 αφιερώνεται επαγγελματικά στη φωτογραφία. Συνεργάζεται με τα φωτογραφικά πρακτορεία Sygma και Gamma και το 1979 έγινε μέλος της διεθνούς φωτογραφικής κοινότητας Magnum Photos.

Ταξίδεψε σε περισσότερες από 100 χώρες, και το έργο του αποτυπώθηκε σε 10 βιβλία λευκώματα, εκτέθηκε σε δεκάδες εκθέσεις και καταξιώθηκε διεθνώς ως ένας από τους μεγαλύτερους εν ζωή φωτογράφους κερδίζοντας πολλά βραβεία στην Ευρώπη και την Αμερική, μεταξύ αυτών το «The Hasselblad Award» το 1989. Διαβάζουμε μεταξύ άλλων στο σχετικό Δελτίο Τύπου του Hasselblad Foundation: «[…] Έχει επιδείξει μια μοναδική ικανότητα να συνδέει τη δημοσιογραφία, τη διακριτική εισχώρηση, τη συμμετοχή με πίστη και τη φωτογραφική αισθητική. Χρησιμοποιεί το μέσο του για να πει την ιστορία της ζωής των ανθρώπων, ζει και παρατηρεί, με σεβασμό ωστόσο για τις σκληρές συνθήκες της ζωής τους. Οι εικόνες του σε παρακινούν και είναι σημαντικές για την κατανόηση των λαών και των πολιτισμών. […]».

Η σύζυγος του αποδείχθηκε ικανότατη μάνατζερ του Sebastião Salgado, και ίδρυσαν μαζί στο Παρίσι όπου κατοικούν το πρακτορείο φωτογραφιών Amazonas Images με σκοπό την προώθηση του έργου του. Η φύση της φωτογραφικής του εξειδίκευσης και η υψηλή αξία πώλησης των εικόνων του μπορεί να οδήγησαν ορισμένους να κρίνουν τις φωτογραφίες του με  «αυστηρότητα» και ορισμένες φορές να φθάνουν στα άκρα, υπερτονίζοντας  κυρίως τη χρήση σκηνοθεσίας στο στήσιμο των ανθρωποκεντρικών θεμάτων του ή τον άμεσο τονισμό της δυστυχίας.  Ο ίδιος ο καλλιτέχνης όμως με το ανθρωπιστικό του έργο, την ακτιβιστική του δράση αλλά και την έμπρακτη «επιστροφή» μέρους των κερδών του στους δυστυχισμένους αυτού του κόσμου έβαλε το δικό του αποτύπωμα που θα το κρίνει η ιστορία. Διότι δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο Salgado έχει δωρίσει τα δικαιώματα αναπαραγωγής σε αρκετές από τις φωτογραφίες του για να υποστηρίζει το Παγκόσμιο Κίνημα για τα Παιδιά και για να συνοδεύσουν οι φωτογραφίες του το κείμενο ενός βιβλίου με την ενημερωτική έκθεσή της Graça Machel από τη Μοζαμβίκη, ως ειδικού αντιπροσώπου των Ηνωμένων Εθνών σχετικά με τις επιπτώσεις των ενόπλων συγκρούσεων στα παιδιά. Αυτήν την περίοδο, συμμετέχει σε ένα κοινό σχέδιο με την Παγκόσμια Πρωτοβουλία για την Εξάλειψη της Πολιομυελίτιδας, τεκμηριώνοντας  την παγκόσμια εκστρατεία με σκοπό την εξάλειψη αυτής της ασθένειας.

Στην παραπάνω φωτογραφία ο Salgado με την σύζυγο του Leila, 1970.

«Πατήστε» πάνω  στις φωτογραφίες του και αφήστε να «μιλήσουν» από μόνες τους!

Gallery:

 

Πηγές αναφοράς:

http://www.unicef.org/salgado/bio.htm

http://www.amazonasimages.com/

http://en.wikipedia.org/wiki/Sebasti%C3%A3o_Salgado

http://www.hasselbladfoundation.org/1989-sebastiao-salgado/en/

http://www.brainyquote.com/quotes/quotes/s/sebastiaos551159.html

Πλάτων Ριβέλλης: Φωτογραφίες και σκέψεις  – Εκδόσεις Φωτοχώρος

Πηγές φωτογραφιών (ιδιοκτησία Amazonas Images):

http://www.masters-of-photography.com/S/salgado/salgado.html

http://ideas.ted.com/2013/05/01/sebastiao-salgado-a-gallery-of-spectacular-photographs/

http://pdngallery.com/legends/legends10/

http://thephotographersgallery.org.uk/sebastiaosalgado

http://www.artnet.com/artists/sebasti%C3%A3o-salgado/artworks

http://www.theguardian.com/artanddesign/gallery/2012/dec/07/photography-sebastiao-salgado-genesis#/?picture=400693006&index=5

http://www.pinterest.com/albertomateo/%E3%83%84-i-was-shot-by-sebastiao-salgado-photographer/

http://www.theguardian.com/arts/salgado/image/0,15021,1299951,00.html

http://www.photodiodos.gr/v/library/greatphotographers/salgado/